Het boek begint in elk geval veelbelovend. In het eerste deel, zowat de eerste 100 pagina's, bespreekt Lenoir de primitieve wortels van het religieuze gevoel, zowel in de jager-verzamelaarculturen als in de eerste beschavingen (culturen als Mesopotamië, Egypte, de Maya's, en ga zo maar voort).
In ‘Sporen van geloof’ houdt de hoogleraar aan de Europese Hogeschool Brussel (EHSAL) Dirk de Schutter een betoog voor een nieuwe kijk op onze post-moderne houding ten opzichte van religie. Door slinks gebruik te maken van canonieke filosofen zoals Nietzsche, Meister Eckhart en Heidegger, schrijvers zoals Saramago en Eliot en dichters zoals Hölderlin probeert hij aan te tonen dat de strijd die de Moderne tijd voerde met de religie (voornamelijk de Christelijke religie) nog niet ten einde is.
Het overkwam mij in september vorig jaar. Terwijl ik door mezelf werd verondersteld te werken aan het tweede deel van een boek, geraakte ik verwikkeld in een openbaar debat zoals dat wordt genoemd. Aan de poorten van het Koninklijk Atheneum van Antwerpen, de beroemde middelbare school waar ik tussen 1957 en 1963 leerling was, was het tot protesten gekomen over het hoofddoekenverbod in de instelling. Een moslimgeestelijke leidde er kort het verzet tegen de maatregel. Hij werd weldra gesteund door een vrouwenbeweging en later ook bijgetreden door intellectuelen en academici. Mensenrechten, kinderrechten, godsdienstvrijheid, en multiculturaliteit, werden als argumenten ingeroepen.
Recent verschenen er over ethiek en diversiteit twee interessante opinies in de krant De Standaard. De eerste is die van Rik Pinxten (DS, 2 februari 2010), de tweede is van Herman De Dijn (DS 4 februari 2010). Laatstgenoemde repliceerde op enkele stellingnamen van de eerste. Ik wil in wat volgt enkele kritische kanttekeningen plaatsen bij dit ‘gesprek’.
Alain de Botton is een in London wonende Zwitser met een zeer indrukwekkende CV voor zijn 42 jaar. Hoewel in King’s College Londen opgeheveld tot Master in de wijsbegeerte, slaagde hij er niet in zijn doctoraat aan Harvard in het begin van de jaren 90 tot een goed einde te brengen. De lokroep om eerder ‘populaire’ werken te schrijven weerhield hem van zijn academisch onderzoek in Franse fenomenologie. Heden is hij gelauwerd auteur van zo’n tiental boeken en benadrukt hij graag in interviews dat hij louter leeft van zijn boek- en filmverkoop, en niet het substantieel familiefortuin dat zijn vader heeft vergaard in de financiële sector. Op z’n minst een provocerend figuur, de Botton poogt reeds jaren filosofie toegankelijk te maken voor het bredere publiek en slaagt hierin met wisselend succes. Vooral zijn televisieserie ‘Philosophy: A Guide to Happiness’ heeft hem bij het bredere publiek doen doorbreken.
Het is een wijdverbreid misverstand te denken dat atheïsten niet gelovig zouden zijn. Overtuigde atheïsten zijn misschien nog wel sterker gelovig als de doorsnee “gelovige”. Ook hier heb je “fundamentalisten” in (zoals bv. Richard Dawkins).
Emanuel heeft de discussie over het wel of niet bestaan van God flink opgeschud. In deze blog zal ik iets zeggen over waarom ik er alle vertrouwen in heb dat God niet bestaat. Ik merk vooraf op dat ik eerdere, beroemde atheïstische pamfletten, zoals die van Russell en in ons taalgebied Philipse, niet heb gelezen: ik neem aan dat mijn gedachtengang deels met die van hen zal overlappen waarbij ik slechts kan hopen toch een originele en minstens zo overtuigende bijdrage te hebben geleverd. Ook ga ik niet in wat je zoal onder God zou kunnen verstaan: het is voor mijn betoog voldoende dat God een bovennatuurlijke entiteit is en wordt gedacht als in ieder geval de persoonlijke Schepper en hemelse Rechter (de meest abstracte, metafysische ‘God van de filosofen’ – zoals die van Spinoza – wordt dus buiten beschouwing gelaten).
