Religie is niet meer dan een dubieus moreel kwaliteitslabel...

Ik ben zelf niet religieus. I couldn't care less.

Het is dus met enige onthechtheid dat ik kennis neem van allerlei religieuze standpunten, en het is met dezelfde onthechtheid dat ik The God Illusion van Dawkins lees. Wat nu volgt is geen kritiek op je stelling, maar een observatie die me overkomt als bizar en tegelijk amusant: er zijn mensen voor wie het woord religie een heel gelijkaardige functie vervult, maar dan als label van immoraliteit. Ik verdenk Dawkins ervan dat hij een dergelijke denkraam heeft. Er zijn trouwens heel wat uitdrukkingen die de dubieuze eer hebben of hadden om te dienen als kwaliteitslabel. Ik denk dan aan "informatie", "modern", "progressief", "links" en "rechts" (al naargelang de smaak van de gebruiker), "vrij markt" en "regulering" (alweer naargelang de smaak van de gebruiker), enz. enz. "Rationeel" is een ander voorbeeld, een woord dat meestal een positieve morele connotatie heeft bij mensen die hun eigen irrationaliteit niet zien.

Maar er zijn evenzeer mensen voor wie deze woorden een anti-kwaliteitsabel zijn. Zo denkt mijn eigen subjectieve ikje bij het woord "modern" gebruikt in conjunctie met "architectuur", automatisch aan "afbreken", een woord met een zeer hoogstaande morele connatie in deze context - nog steeds wat mij betreft.

Ik bedoel maar: wellicht heb je gelijk voor sommige mensen, en ongelijk voor andere. Maar het lijkt mij niet over de kern van de zaak te gaan. Het lijkt mij meer een taalstrijd: wie is het sterkst en wie beslist over het morele gehalte van een label? Maar eens die beslissing gevallen, dan ontslaat dat label ons nog altijd niet van een onafhankelijk moreel oordeel over de daden die gelabeled worden. Als morgen "religie" een neutraal of een anti-moreel label wordt, dan worden daden gesteld vanuit religieuze inspiratie geen haar minder goed of slecht.

Ik denk dat alle woorden die automatisch een moreel kwaliteitslabel zijn, dubieus zijn.

Sommige mensen voelen zich ontslagen van de plicht om na te denken wanneer iets als "religieus" bestempeld wordt. Ze hebben meteen hun oordeel klaar. Bij deze mensen horen -dat is althans mijn ervaring- merkwaardig genoeg zowel religieuze als anti-religieuze mensen.
De ene vinden het automatisch eerder goed, de anderen automatisch eerder verdacht. Beide reacties lijken me, vanuit mijn afstandelijke standpunt, ongenuanceerd.

Overigens vraag ik me af of je basisstelling wel juist is. Is religie echt nog een positief moreel label in België? Ik heb Phara persoonlijk gekend. Ik denk eerder dat ze vrijmetselaarsrituelen net zo onnozel vind als katholieke rituelen - en gelijk heeft ze. Scandinavische nonnen? Ik denk niet dat er in België nog veel vrouwen intreden. Priesters die congregaties toespreken alsof het kinderen zijn? Over hoeveel mensen gaat het nog in België, en hoe oud zijn ze? "...criminele feiten die straffeloos worden gepleegd wereldwijd en niet worden aangepakt omdat ze religieus gelabeld zijn." Inderdaad, die zijn er, en het is een schande. Maar deze misdaden zijn in uitstekend niet-religeus gezelschap. En hoeveel katholieken lopen er nog rond in België die de opinies van de paus echt ernstig nemen? Sinds Humanae Vitae, de bekende encycliek waarin voorbehoedsmiddelen afgekeurd werden, heeft de morele autoriteit van pausen een dal bereikt waar ze nog niet uitgekrabbeld is.

En om even op die vrijmetselarij terug te komen: ik heb gewerkt met een vrijmetselaar als baas. En ook ik had het gevoel dat die man met vanalles wegkwam omdat hij op gezette tijdstippen een schootsvel droeg en in de loge the right dick suckte. Zij het dan dat hij niet wegkwam met het misbruiken van kinderen, alleen met het misbruiken van zijn ondergeschikten en van honderdduizenden euro gemeenschapsgeld. Ik koester het idee dat deze man, mocht hij pater geworden zijn en mochten paters de macht hebben, net hetzelfde zou gedaan hebben, maar dan na het sucken van the right dick bij de maandelijkse patersborrel.

"er geen enkele reden is om die positieve eigenschappen ‘religieus’ te noemen omdat ze evengoed voorkomen in mensen,groepen,ideologieën die helemaal niet religieus zijn."

Misschien omdat voor mijzelf religieus en anti-religieus woorden zijn zonder morele connotatie, zie ik in deze zin een zekere asymmetrie. Hoe zit het met slechte eigenschappen? Is het ook zo dat alle boosaardige eigenschappen van daden die op het conto van de religie geschreven worden, evenzeer voorkomen bij daden van niet-religieuze en anti-religieuze mensen?

Zelf heb ik het gevoel dat je in een samenleving nu eenmaal een zekere fractie boosaardige of moreel onderontwikkelde figuren hebt. Al naargelang de precieze aard van die samenleving en haar precieze machtstructuur kiezen dergelijke figuren dan hun carrière. Als kardinaal zijn een aardige baan lijkt, proberen ze kardinaal te worden. Als het daarentegen hoger aangeschreven staat om ceo van een financiële groep te worden en 50 miljoen euro op te strijken terwijl je mensen op straat zet en ons financiële systeem om zeep helpt, nou, dan streven ze daar naar.

Ik begrijp je reaktie niet goed,ik stel dat 'religie' een onterecht kwaliteitslabel is omdat ik dat de meest overkoepelende definitie vindt,ik staaf het met voorbeelden uit de praktijk die redelijk duidelijk zijn denk ik.

Ik denk dat je gelijk hebt wat Dawkins betreft,hij ziet 'religie' als immoreel,maar ik denk ook dat hij gelijk heeft,ik denk hem heel goed te begrijpen en deel zijn aversie tegen 'religie' . En toch heb ik 'the god delusion' niet gelezen,ik verkoos Dennett wegens het feit dat die gematigder was. sam Harris heb ik wel achter de kiezen,die is nogal Dawkinsiaans in zijn schrijven.Voor ik tracht te verduidelijken waarom ik religie zo zie en waardoor mijn aversie is gegroeid ga ik even in op enkele van je argumenten.

Ik ontken uiteraard niet dat er nog woorden,concepten,begrippen zijn die impliciet ,soms onterecht,morele superioriteit inhouden voor de aanhangers er van,ik denk aan 'links' in de politiek bvb. Maar 'religieus' spant toch de kroon wat betreft de mate waarin men er in slaagt zich via dit label te vrijwaren van maatschappelijke kritiek en straf. Niets is zo heilig en onaantastbaar en het enige wat ik kan verzinnen dat enigszins in de buurt komt is 'staatssouvereiniteit' in mijn persoonlijke logica moet daar verantwoording tegenover staan,die extreme impliciete moraliteit die religie zich toeeigend moet ondersteund worden door expliciete moraliteit die waargenomen wordt,ik ging dus op zoek naar wat 'religieus' feitelijk inhoudt,het bleek een zo goed als leeg vat te zijn,een luchtbel getooid in kazuifels en doodsbang voor de prik.

Why bother? Zou je kunnen zeggen,wel wat ik in een soort aha te zien kreeg in 'religie' was niet zo mooi,ik zag machtsmisbruik in een mate van subtiliteit en geniepigheid die ik huiveringwekkend vond,te slecht om niet aan te klagen,om in toepasselijke termen te blijven,god is de duivel no more no less.Waarom?

Wat 'religie' impliciet doet,ik heb het steeds over 'religie' zoals het in onze westerse wereld wordt aangevoeld,en dat vind ik een van de meest veretterende aspecten er van,is het goede stelen van het individu en het voor zichzelf opeisen. Religieuze adepten van monotheistische godsdiensten worden er van kindsbeen af mee geconfronteerd,het goede doe je door je religie,het slechte doe je zelf. een ouder die zijn jonge kind zo opvoedt stuurt het onvermijdelijk een pad op van langdurige stress en trauma,'religie' komt er mee weg,vingers in de neus.

Misschien was deze 'opvoedingstechniek' nodig in de tijd dat stammen vochten om een plaatsje of een oase in het midden oosten van enkele millenia geleden,maar is het nu geen tijd om volwassen te worden? In te zien hoe we volgende generaties keer op keer opzadelen met een emotionele erfenis die duizenden jaren oud is en niet actueel relevant in een gevorderde maatchappij?

Nuttige organisaties hebben de neiging zichzelf in stand te houden als het nut is vervallen,zo werken ze impliciet mee aan de in stand houding van het probleem dat ze in eerste instantie uit de wereld wilden helpen,ook van dit principe is 'religie' het ultieme voorbeeld.

Vanuit filosofisch oogpunt heb je gelijk dat de daad van bvb een pedofiele priester niet minder slecht is omdat ie de bescherming geniet van het systeem. Toch is dit geen argument tegen mijn stelling,in de praktijk zorgt dit dubieuze morele kwaliteitslabel er voor dat iemand die jaren kinderen misbruikt als straf worden overgeplaatst naar Zuid Amerika,waar hij werd aangesteld als...directeur van een weeshuis! Het label zorgt er ook voor dat dergelijk verdoezeld fout gedrag slechts heel langzaam verdwijnt.

Ik persoonlijk vind 'religieus' niet automatisch slecht,meer nog,ik was voorheen veel toleranter dan ik nu ben,ik vind religieus slecht omdat ik geen enkel positief aspect kan vinden in de onbestaande lijst van eigenschappen die exclusief religieus zijn. Het enige exclusief religieuze is die hoge mate van bescherming en het geloof in een machtige bovennatuurlijke actor. Voor gematigde gelovigen die die actor als fictief,mentaal,symbolisch zien blijft enkel die overbescherming over,de kazuifel om de luchtbel.

Wat je vergelijking met je ex-baas,logelid,betreft die loopt ergens mank,ik denk niet dat de loge dezelfde mate van bescherming geniet als religie,integendeel. ook leden van een voetbalploeg zullen eerder een ploegmaat helpen dat een onbekende. dat is niet het mechanisme dat ik aanklaag.

ik durf je uitdagen,noem me 1 iets dat exclusief religieus is en meer dekkend voor de lading dan dit beschermende label.

"k durf je uitdagen,noem me 1 iets dat exclusief religieus is en meer dekkend voor de lading dan dit beschermende label."

Wow, dat is een flinke uitdaging. Net nu ik terug ben van een deugddoende vakantie in Lissabon! (Toneel van een fameus anti-religieus moment van Voltaire, na de aardbeving van 1755.)

Ik zal me er een beetje lafjes uitdraaien door te zeggen dat ik niet religieus ben en niet weet wat "exclusief religieus" is. Ik zou de vraag ook kunnen omdraaien: zijn er handelingen -boosaardige of andere- die zich beroepen op religieuze motieven waarvan men geen niet-religieus equivalent vindt? Pedofilie, machtsmisbruik, bescherming, het opeisen van "goede dingen" etc. - mij lijken dat veel voorkomende handelingen, of de daders nu religieus zijn of niet.

Ik praat religie niet goed. De voorbeelden die je aanhaalt zijn ook voor mij moreel laakbaar. Ik ben alleen niet overtuigd dat ze samen met religie zouden verdwijnen. Wat wel zou verdwijnen zijn de motieven en de structuren, maar er blijven massa's motieven en structuren over. Kolonies uitzuigen omdat dat nu eenmaal een halfweg religieus gemotiveerde "white man's burden" is, is verkeerd. Maar onafhankelijke Afrikaanse staten uitzuigen onder de auspiciën van "de vrije markt" is evenzeer verkeerd vind ik persoonlijk. Mensen nemen dingen aan op autoriteit van de paus (hoewel dat wel meevalt in België), maar ze nemen evenzeer dingen aan op autoriteit van niet-religieuze figuren. Wie heeft ons of onze ouders en grootouders ooit wijsgemaakt dat moderne architectuur goed was?

Ik zou het zelf interessant vinden als meer mensen de discussie of religie nu een intrinsiek "goed" of "slecht" label is, achter zich zouden laten. Net zoals ik over de concrete werkzaamheid van "informatie", "de markt", "links", "rechts", "rationaliteit" enzovoort probeer na te denken zonder meteen al te geloven dat "informatie" goed is, of dat de consequenties van een "rationele aanpak" goed zijn.

"ik denk niet dat de loge dezelfde mate van bescherming geniet als religie"

Ook ik weet niet of dat zo is, maar mijn eigen ervaring sluit die mogelijkheid toch niet uit.

"Ik denk dat alle woorden die automatisch een moreel kwaliteitslabel zijn, dubieus zijn."

Het bedoelde en het uitgedrukte vallen in deze zin helaas niet helemaal samen. Ik wilde gewoon zeggen dat een discussie moeilijk wordt als die morele kwaliteitslabels een al te grote rol spelen. Ofwel ben je het eens -religie is slecht- maar dan zit je mekaar alleen gezellig te bevestigen. Ofwel ben je het niet eens -voor de ene is religie slecht (of goed), voor de andere gewoon een neutraal woord- en dan kan je mekaar niet altijd volgens, omdat de vooronderstellingen verschillen.

Religie staat een volwassen, humanistische moraliteit en medemenselijkheid in de weg, omdat:
1. Ze een infantiele moraal predikt
2. Ze de aanhangers met megalomane ideeën opzadelt
3. Ze de eindigheid van het bestaan en het individu ontkent

1. De grote monotheïstische religies leggen de moraal buiten de individuele verantwoordelijkheid (ook al beweren ze vaak anders), aangezien niet de mens rekenschap van zichzelf ten overstaan van zichzelf en de medemens moet geven, maar tegenover een goddelijke vaderfiguur in het jenseits. Deze straft en beloont, zodat het (morele) handelen van de mens gericht is op goedkeuring door deze vaderfiguur. Men handelt dus niet goed uit oprecht medeleven met zijn medemens en diens kwetsbaarheid en nooddruft, maar om God te plezieren en uit angst voor vergelding. Dit is de manier waarop kinderen hun morele oordeel vellen, niet de manier waarop volwassen mensen hun verantwoordelijkheid opnemen.

2. Zeker de fanatiekere aanhangers van deze religies zien zichzelf als uitverkoren of behorend tot zij die in een eschatologische eindtijd 'gered zullen worden', waarmee ze een dédain tentoonspreiden ten overstaan van anderen. In het beste geval beschouwen ze deze als onwetenden, in het slechtste geval (bijj besewuste afwijzing van hun overtuiging) als zondaars en onmensen. In extreme gevallen streeft men zelfs een uitermate egocentrische, exclusieve relatie na met de god-vaderfiguur. Dit is het geval bij mystieke, extatische stromingen binnen deze refligies.

3. Door het geloof in een eeuwige ziel blaast de gelovige zijn ego op tot oneindige proporties, terwijl de basis voor een doorvoeld medelijden precies het besef van de eigen eindigheid en die van anderen is. Bovendien motiveert men op die manier een neerkijken op de materiële wereld (ook al is die Gods schepping), wat zich uit in een harde en utilitaire houding ten opzichte van andere levende wezens (dieren) en een gebrek aan respect voor het aardse en de natuur. Niet voor niets staan vb fundamentalistische christenen niet bekend als voorvechters van het milieu of stellen moslims de traditie van het offerfeest boven het dierenwelzijn.