Het Sociaal Contract
Voor zij die het nog niet weten, ik schrijf een boek over mijn 'ideologie', 'visie op de samenleving', achtig iets. Ik zal vanaf nu een paar extracten geven, voor zij die geïnteresseerd zijn. Vandaag over het sociaal contract, uit hoofdstuk 5: 'De God Democratie'.
Het sociaal contract
Er wordt al eens beweerd dat mensen een plicht hebben ten opzichte van de overheid – of de gemeenschap – omdat er een soort 'sociaal contract' getekend is. 1 Er zijn echter met deze doctrine enkele fundamentele fouten.
Ten eerste: waar is dat contract? Hoe kan iemand gebonden zijn aan een contract waar hij helemaal niet mee akkoord ging? Heeft iemand ervoor gekozen om geboren te worden? Om in een bepaalde samenleving gegooid te worden? Het lijkt me sterk dat zoiets geen keuze is, maar hoe kan daar dan in hemelsnaam een plicht tegenover staan? (Waarbij deze plicht neerkomt op het feit dat hij zichzelf (1) onderwerpt en (2) zichzelf ten dienste stelt door middel van arbeid, op mogelijke straffe van geweld.)
Natuurlijk kan een scepticus hierop zeggen dat het altijd mogelijk is om weg te gaan, maar die redenering is totaal absurd. Immers: indien 'ik' zou moeten weggaan, zou dat betekenen dat de ander in zijn recht is, waar ik me niet (rechtmatig) tegen zou mogen verzetten. Een noodzakelijke voorwaarde van de stelling: 'ga dan weg' houdt in dat er geen onrechtmatige situatie is, enkel een situatie waar iemand niet mee akkoord zou gaan. Het is echter zo dat de situatie als dusdanig (met een democratische overheid) is die getest wordt op zijn geldigheid – die gevraagd wordt om zich te legitimeren. Een antwoord dat stelt: 'als het je niet aanstaat, gaat dan weg', is geen argument, omdat zo'n antwoord al impliceert dat de situatie legitiem is. Quod non.
Verder kan een scepticus ook opwerpen 'dat hij ook geen contract heeft met alle andere mensen: waarom zou hij dan hun recht respecteren? Waarom zou hij het recht van anderen respecteren, als ik het recht van de overheid niet respecteer?' Dat lijkt een goede opwerping, maar mist natuurlijk compleet de bal. Het eerste punt is dat er helemaal geen sociaal contract is tussen mensen. De theorie van vrijheid die ik hier poneer is – zoals ik in het eerste hoofdstuk proberen te verduidelijken – eenvoudig de vraag op wat als u en ik het oneens zijn? Het feit dat de scepticus wijst op een meningsverschil bevestigt simpelweg de theorie. De scepticus behoort het recht van anderen te respecteren, omdat dat hun recht is (zoals al eerder uitgelegd). Indien de staat een recht zou hebben, zou die dat gekregen hebben van mensen. Waar we dan weer een sociaal contract voor nodig hebben – dat echter nergens te vinden is.
Een tweede punt waarom het sociaal contract nergens te vinden is, is omdat het een redundante speling van woorden is. Immers: het maakt niet uit of je akkoord gaat met het sociaal contract of niet: je moet het toch gehoorzamen. Een 'contract' waar je – ongeacht wat er gebeurt en ongeacht wat je zelf wil – aan moet gehoorzamen, of je het nu getekent hebt of niet, is natuurlijk geen 'contract'. Iets waaraan iemand moet gehoorzamen, of hij nu wilt of niet, is een dictát: een bevel (dat desnoods met geweld wordt
afgedwongen.) 'Sociaal contract' is niets anders dan een mooi woord van iets waar gij aan zult gehoorzamen. Maar dat is nog niet alles wie bepaalt immers de inhoud van dat contract? Bepaald de overheid zelf wat er allemaal in dat contract staat en wat niet? Het is nogal absurd om iets een 'contract' te noemen als 1 partij naar eigen goeddunken daar zaken aan kan veranderen. De overheid kiest wat er 'over' is gedragen in het sociaal contract – wat nergens ter revisie ligt en waar nergens gecontroleerd kan worden of de overheid zich er wel aan houdt.
Het overdragen van bevoegdheden
Een van de meest fundamentele punten van het sociaal contrac t- zo
fundamenteel dat het een eigen puntje verdient – is dat een overheid zou
bestaan omdat mensen hun 'bevoegdheden' hebben afgestaan. Maar welke
bevoegdheden? Laten we eens kijken naar als een gewoon individu hetzelfde met
iemand anders zou doen – zaken die een overheid wel doet. Stel X belt aan bij
Y en zegt: 'U geeft mij vanaf nu 40% van uw loon. Alles wat u verkoopt,
daarvan moet u 20% aan mij geven. Ik beveel u dat u maar 32 uur per week mag
werken, tegen een loon dat minstens €1200 (bruto) moet zijn. Verder geef ik u,
indien u braaf bent, €100 per maand (want anders zou u wel eens financiele
problemen kunnen krijgen, niet waar) en u mag om de 4 jaar beslissen of ik of
mijn vrouw verder over u mogen beslissen. Indien u dit weigert, zal ik
opsluiten in een speciaal daartoe ingerichte kamer in mijn huis.'
In elke normale situatie zou Y eens raar naar X kijken, X eventueel van zijn domein jagen en 's avonds aan het gezin een verhaal vertellen over een rare persoon X. Echter: als X zichzelf de overheid noemt, zal Y ineens zichzelf compleet onderwerpen en luisteren naar alles wat X zegt (want X heeft een redelijk grote politiemacht tot zijn beschikking om dit af te dwingen.)
Het fundamentele punt dat ik hiermee wil maken – buiten de totale absurdheid van een overheid als je het bekijkt naar waar het op neerkomt – is dat een overheid helemaal geen bevoegdheden heeft 'gekregen'. Mensen hebben immers helemaal het recht niet om anderen te dwingen minder te werken, geld aan hen te geven of te verbieden te werken onder een bepaalde prijs. Vanwaar de overheid de bevoegdheden heeft gekregen die ze heeft gekregen – van de mensen (individuen) zelf is het niet: die hebben namelijk dat recht niet.
Het is zelfs heel merkwaardig: indien iemand het zelf zou doen, zou hij opgepakt worden. Maar het is perfect in orde dat hij een (politieke) vertegenwoordiger aanduidt om het voor hem te doen. Om de een of andere reden is het in orde als genoeg mensen samen iemand aanduiden die mag beslissen dat anderen geld moeten afstaan of niet meer dan een x aantal uur per week mogen werken. Misschien moet x eens proberen om samen met een groepje aan y zijn deur te staan en het nog eens eisen. Zou het dan gerechtvaardigd zijn?
We kunnen hiermee onze beschouwing over het sociaal contract beeïndigen.
Het sociaal contract is een contract (1) zonder inhoud, (2) dat nergens te vinden is, (3) waar niemand ooit actief mee akkoord ging, (4) dat, indien iemand er al ooit mee akkoord ging, in naam van anderen getekend zou zijn, (5) waar unilateraal (vanuit de overheid) de inhoud van veranderd (of beter: 'geïnterpreteerd) kan worden, (6) waar het niet uitmaakt of je er mee akkoord ging of niet: 'gij zult toch gehoorzamen' en (7) dat rechten overdraagt die mensen niet hebben. Dat is de essentie van het sociaal contract en moet daarom op logische gronden verworpen worden.
Wie geïnteresseerd is om het boek eventueel te kopen (ik vraag enkel de kostprijs van het printwerk) of te verkrijgen op pdf, kan me altijd mailen op lode51188@hotmail.com. Het is voorlopig echter bijlange nog niet af (nog maar 230 pagina's A5), maar je kan altijd al laten weten of je geïnteresseerd bent. Ik gok/schat de uiteindelijke kostprijs op ongeveer 20 euro. Het is niet omdat je je interesse laat blijken, dat je dan verplicht zal worden dat te betalen. Maar dan weet ik je in ieder geval te vinden als ik een definitieve versie heb van het boek.
Reacties (10)
Lode, kun je je boek anders niet uigeven via Lulu? (zie www.lulu.com). Dat levert alleszins een mooier resultaat op dan een printer (denk ik toch? ;-)), en bovendien kost het je niks. Bovendien verkeer je in goed gezelschap. Zie maar wie nog gebruik maakt van de diensten van Lulu.... ;-) : http://www.lulu.com/content/714983
---
Bewerkt door None op Jan 08 12 1:23
Ik heb die site al bekeken. Ik heb echter mijn twijels over het proces. Maar ik heb de site in bookmarks staan & ik ben het aan't overwegen.
---
Bewerkt door None op Jan 08 12 1:23
Met aandacht heb ik je tekst gelezen. Er zit waarheid in. Maar we hebben het wel in feite aan onszelf te danken dat 'sociaal contract'. Wij zijn een democratisch land, zoals vele Europese landen. We hebben degelijk wel nog iets te beslissen. Wat jij schrijft klopt zeker perfect in een dictoriale staat. In een democratische staat laten we anderen,die wij moeizaam hebben verkozen, onze rechten en plichten bepalen. Jouw 7 conclusies kloppen in zeker zin. Maar voor mij is de intensiteit verschillend land tot land. Het verwerpen is onmogelijk. Of anders gezegd: als verzekering lucht is - maar we hebben het wel nodig - dan kunnen we die lucht niet verwerpen.
www.torromolinos.blogspot.com
---
Bewerkt door None op Jan 08 12 1:23
Beste Lode Cossaer;
U pleit ervoor het ‘sociaal contract’ af te schaffen, en ik vind dat een hallucinant idee.
Overal op aarde leven mensen in groepsverband, we zijn – om met Aristoteles te spreken – ‘polisdieren’. Het sociaal zijn zit ons in het bloed. En zich organiseren in functionerende samenlevingen impliceert een hiërarchische orde, conventies, jawel: een ‘sociaal contract’.
Dit betekent logischerwijze – en in zoverre is Uw kritiek op het model ‘an sich’ terecht – dat het ‘sociaal contract’, als geschiedkundige theorie, niet meer is dan een idee-fixe, gefundeerd op foutieve antropologische inzichten. Het is niet zo dat mensen – enkelingen of als collectief – er op een bepaald ogenblik in een ver verleden, op basis van rationele overwegingen of onder dwang, toe zijn gekomen om maar eens een staat te stichten. Nee, zolang er al mensen zijn, leven die in groep. Sterker nog: ook onze naaste biologische verwanten, de antropoïden, vormen hechte hiërarchische structuren, met bijhorende plichten en privileges ( overtuigende én onderhoudende bewijsvoering hiervoor is terug te vinden in alle werken van gerenommeerd primatoloog Frans de Waal, een auteur die ik U stellig kan aanraden ).
Hoewel achterhaald als historische realiteit, wordt het model van het ‘sociaal contract’ nog wel eens als gedachte- experiment vanonder het stof gehaald. Zo bijvoorbeeld in het invloedrijke ‘A Theory of Justice’ van John Rawls. Deze in 2002 overleden politieke filosoof vraagt zijn lezers in gedachten terug te keren naar een hypothetische begintoestand ( een ‘original position’ ), om er, gesluierd in onwetendheid betreffende de op basis van het toeval toebedeelde kwaliteiten, te onderhandelen over de inhoud van een rechtvaardig sociaal contract. Het gaat hier, nogmaals, om een moraalfilosofische gedachte- constructie en niet om een wetenschappelijk verslag. Maar het is een toonbeeld, onder ontelbare andere, van de diep ingebakken sociale behoeftes die inherent zijn aan het wezen mens.
En U wilt dus de moraal afschaffen? Dat vind ik fascinerend. Het maakt me nieuwsgierig naar Uw mens- en wereldbeeld. Allicht koestert U het door Rousseau geschetste beeld van de ‘edele wilde’: de mens, in natuurtoestand, als een solitair en vredelievend schepsel, kuierend in de schaduw van de boom waaruit zij/hij net de vruchten heeft geplukt. Dit is een heel romantische visie, maar ze heeft, zo vrees ik, de realiteit tegen.
Houd ons zeker op de hoogte omtrent de publicatie van Uw boek.
Hoogachtend,
Sammy.
---
Bewerkt door None op Jan 08 12 1:23
Ik wil helemaal het sociaal contract niet 'afschaffen'? Het sociaal contract is een theorie die een overheid legimenteert - Rawls, Rousseau, Locke & Hobbes hadden allemaal dit als doel. Ik stel simpelweg dat élke sociaal contract theorie om een overheid te legitemeren per definitie absurd, niet houdbaar & irrelevant is. Een empirische kritiek - 'we leven in groepen' - op deze theorie is ook irrelevant. Ik stel immers dat niet in vraag. Ik stel enkel de theorie van het sociaal contract in vraag. Niet meer.
---
Bewerkt door None op Jan 08 12 1:23
Beste,
Ik vraag me af of het sociaal contract echt wel in de zin van een 'contract' moet worden begrepen. Eerder denk ik dat het geëvolueerd is van een soort stilzwijgende overeenkomst tussen leden van een bepaalde groep onderling die het samenleven binnen een groep mogelijk maken en het beste evolutionaire voordeel bieden tot het voortbestaan van de genenpool van deze groep. Immers: in de wereld van de biologie is niet het individu van tel, als wel het voortbestaan van de groep.
Vandaar ook dat bestraffing bij overtreding van deze - overigens slechts deels cultureel bepaalde, maar in grote mate ook biologisch bepaalde - regels in de eerste plaats de zaak is, niet van het gedupeerde individu, maar van de groep in zijn geheel of van het dominante individu binnen de groep. Dit is de manier waarop vele sociale dieren en bij uitstek hogere primaten straffen (bijvoorbeeld wanneer een individuele chimp liegt over een voedselvoorraadje dat hij voor zichzelf achterhoudt en niet deelt ten gunste van de groep - zie de overeenkomst met ons belastingssysteem).
Dat wij beschikken over een geschreven wet en een overheid, is alleen maar een gevolg van de toegenomen complexiteit van onze menselijke geürbaniseerde samenlevingen met arbeidsverdeling en dies meer.
Ik vrees dat het organiseren van een complexe maatschappij met een paar miljoen individuen niet mogelijk is zonder ten minste een minimale dwang van een overheid, die in dit soort samenleving de rol van zowel de samenleving als geheel (representatie van de afzonderlijke individuen) als van dominant individu vertolkt, en dit in wisselende mate binnen deze twee polen lopend van democratie tot dictatuur.
Bovendien - maar ik vermoed, of ik hoop tenminste, dat uw betoog niet prescriptief is bedoeld - zit de wil tot dominantie en macht in mensen ingebakken, en zullen er steeds individuen zijn die zich zullen organiseren om deze macht naar zich toe te halen. Een samenleving zonder leiders lijkt mij dan ook een utopie.
---
Bewerkt door None op Jan 08 12 1:24
Samenlevingen zonder centrale overheid zijn wel degelijk mogelijk. De geschiedenis bewijst dit ook: ze hebben bestaan. Zo waren zowel IJsland (250 jaar) als Ierland (1000 jaar) gedurende de (vroege) middeleeuwen staatsloos. Beide samenlevingen -gebaseerd op "private law" waren zowel vreedzaam als stabiel. Er ontstond een soort vrijwligge, spontane natuurlijke orde.
Dit betekent natuurlijk niet dat deze samenlevingen het paradijs op aarde waren. Elke samenlevingsvorm kent zijn problemen.
Men leze de diverse artikelen uit "Historical Examples of Anarchy without Chaos" op de website van www.libertarionnation.org voor meer voorbeelden en een verdere uitwerking van de hierboven genoemde voorbeelden.
"Dat wij beschikken over een geschreven wet en een overheid, is alleen maar een gevolg van de toegenomen complexiteit van onze menselijke geürbaniseerde samenlevingen met arbeidsverdeling en dies meer."
Ik zou eerder beweren dat de complexiteit juist ontstaan is door (over)regulering door de overheid. Veelal geldt dat indien bepaalde regels niet blijken te werken, dit tot nieuwe regels leidt om dit falen te maskeren. Omdat ook deze nieuwe regels niet in het gewenste effect sorteren ontstaan er weer nieuwe regels.
Ik kan u van harte het artikel "Ik, Potlood" van Leonard Read aanraden. Hierin staat beschreven hoe de productie van zoiets simpels als een potlood feitelijk een enorm complex proces is waarvan niemand binnen dat proces feitelijk de gehele omvang kan overzien. Sterker nog, er zijn binnen deze keten vele duizenden mensen actief die niet eens weten dat ze een bijdrage leveren aan de productie van potloden! Toch worden er -zonder overheidsdwang en zonder sturing van bovenaf- potloden geproduceerd tegen zeer lage prijzen en er is nooit een tekort aan potloden. Dit bewijst dat zelfs complexe zaken in alle vrijheid door mensen kunnen worden aangepakt en opgelost.
De noodzaak voor een centrale overheid die bepaalde taken moet uitvoeren omdat anders de samenleving in totale chaos uitmondt, is niets meer of minder dan een leugen die door de leden van diezelfde overheden met graagte in stand wordt gehouden.
---
Bewerkt door None op Jan 08 12 1:25
Ik volg de heer van Kooten helemaal.
---
Bewerkt door None op Jan 08 12 1:25
Beste, dat sociaal contract waar je zo furieus op reageert is niet anders dan een filosofische en dus speculatieve verklaring van het feit dat er zoiets is als een geordende maatschappij. Filosofen verwonderden zich erover dat individuen bereid waren om persoonlijke vrijheden (vrijelijk stelen, moorden, verkrachten etc.) op te geven ten gunste van het groepsbelang. De theorie waar ze mee kwamen aandraven probeerde aannemelijk te maken waarom we niet meer in in onze blote bast liggen rond te rennen en niet iedereen de harsens willen inslaan die ons pad kruist of geen voorrang aan rechts verleent. Als moderne mens - en anarchist ;) ervaar je die situatie misschien als iets dat opgelegd is, maar het alternatief - de terugkeer naar de natuur(staat) - betekent ook dat je je computer en deze blog zult moeten missen... Samenvattend: je vecht tegen windmolens door de theorie van het sociaal contract 'verantwoordelijk' te stellen voor een te sterke staat die het individu onderdrukt. Niet theorieën, maar mensen onderdrukken mensen. m.v.g beachcomber
---
Bewerkt door None op Jan 08 12 1:25
Daar kan ik alleen maar op melden dat u _feitelijk_ fout zit. Het sociaal contract is verre van een speculatieve verklaring. Het is een poging tot rechtvaardiging van x of y. Dat mensen mensen onderdrukken is zeker waar, maar dat neemt niet weg dat het altijd handig is om een 'filosofische' apologeet te hebben. Uw aanteiging dat het opheffen van een staat logischerwijze een terugkeer naar de natuurstaat zou betekenen is gewoonweg bespottelijk.
---
Bewerkt door None op Jan 08 12 1:25