Gecentraliseerd recht: een analyse

Er zijn, in mijn ogen, 2 - en slechts 2 - elkaar uitsluitende visies op hoe recht tot stand komt. De eerste visie is dat recht gevonden behoort te worden. In een zaak tussen x en y is er een gegeven recht, dat gevonden moet worden door de desbetreffend rechter. De implicaties daarvan zijn gedecentraliseerde rechtspraak en minimale wetgeving. De andere wijze is dat recht gemaakt wordt, i.e. dat een parlement (of iets gelijkaardig) samen komt om te bepalen wat vanaf nu 'recht' is en dit kan afdwingen door middel van de macht die zij heeft gekregen. De implicaties van deze visie zijn gecentraliseerd recht en een maximale wetgeving (immers: wat niet wettelijk bepaald is, mag.)

Het mag geen wonder zijn dat ik geen fan ben van gecentraliseerd recht, i.e. een wetgevend parlement. Volgens mij werkt zoiets contra-productief op het vlak van rechtszekerheid, bevoordeeld het zij die veel geld hebben ten opzichte van zij die weinig geld hebben, staat het de zwakkeren in de samenleving nog eens extra in de weg om zichzelf te kunnen aanpassen aan die samenleving, breekt het het sociale weefsel in de samenleving en zorgt het ervoor dat de samenleving constant in verschillende groepen wordt verdeeld, i.e. dat de Hobbesiaanse strijd van 'allen tegen allen' nu op het niveau van de overheid wordt gevoerd.

Vooraleer ik ga beargumenteren waarom ik elk van deze punten ondersteun, dien ik wel te vermelden dat ik het niet a priori onmogelijk acht dat er structuren uitdenkbaar zijn (zoals politiek filosoof en advocaat unsupported characters, or include a non-local or incorrectly linked interwiki prefix. You may be able to locate the desired page by searching for its name (with interwiki prefix, if any) in the search box.

Possible causes are:

If you tried to access a non-local interwiki page, you may be able to access that page by clicking the "article" tab on this page.

Leoni probeert in zijn boek Freedom and the law). Ik wil gerust erkennen dat mijn pleidooi hoofdzakelijk gericht is tegen overheden in het 'hic et nunc' - alhoewel ik een vermoeden heb dat alle overheiden - hoe 'liberaal' ook - dezelfde effecten in mindere of meerdere mate hebben. Het is nogal wiedus dat hoe minder een overheid zich bezig houdt met wetgeving (en hoe meer ruimte ze maakt voor gedecentraliseerd recht), hoe minder van toepassing mijn analyse zal zijn. Toch denk ik dat ten allen tijde een deel van deze analyse aanwezig zal zijn. Maar zeker kan ik - denk ik - niet zijn.

Het eerste punt dat ik aanhaalde is 'rechtszekerheid'. Ik ben er van overtuigd dat het huidige gecentraliseerd rechtsysteem zodanig is opgebouwd dat de notie 'rechtszekerheid' een grap is geworden. Het is zeker waar dat - in theorie althans - men zeker kan zijn van de wet op elk moment afzonderlijk, maa rniets geeft u de garantie dat wat vandaag nog wet is, dit morgen ook zo is. 'Recht' kan op de ene dag op de andere compleet veranderen, bij stemming van het parlement. Bruno Leoni noemt dit het onderscheid tussen 'korte termijn' en 'lange termijn' rechtszekerheid. 'Geschreven' (en afdwingbare) wetten (en de gigantische inflatie daarvan) zijn gericht op 'korte termijn' rechtszekerheid: je weet altijd op de momet zelf dat wat je doet al dan niet mag. Enfin: in theorie dan - want niemand kent het gehele wetboek van buiten. 'Lange termijn' rechtszekerheid is voor het alternatief; waar 'recht'(vaardigheid) niet van de ene op de andere dag kan veranderen, maar altijd lange evolutionaire processen zijn, door oordelen van rechters, etc. Hier nauw verbonden is het aspect van 'Nulla poena sine lege'. Dit betekent dat niemand ooit gestraft kan worden, als hij niet 'tegen de wet' heeft gehandeld. Zo'n principe lijkt misschien heel mooi - in een maatschappij waar alle macht uitgaat van een gecentraliseerd positief rechtssysteem - maar is langs de andere kant ook gevaarlijk. Immers; er zijn situaties indenkbaar waar iemand (grof) onrecht begaat, maar door de mazen van het net kan glippen omdat de 'wetgevende' instantie dit toevallig nog niet 'gereguleerd' had.